Yenidoğan sarılığı ve tarama testleri

Doğumdan sonraki ilk günlerde bebeğine bazı rutin tarama testleri yapılır ve sağlık ekibi onu sarılık açısından da izler. Bu testlerin ne işe yaradığını ve sarılıkta nelere dikkat etmen gerektiğini bilmek, ilk haftaları daha rahat geçirmeni sağlar.

Topuk kanı taraması

Türkiye'de doğan her bebekten ücretsiz olarak birkaç damla topuk kanı alınır. Bu tarama, erken fark edildiğinde tedavi edilebilen ya da kontrol altına alınabilen bazı doğuştan hastalıkları araştırır:

• Fenilketonüri
• Konjenital hipotiroidi (tiroid bezinin az çalışması)
• Biyotinidaz eksikliği
• Kistik fibrozis
• Konjenital adrenal hiperplazi
• Spinal müsküler atrofi (SMA)

İlk örnek hastaneden taburcu olmadan hemen önce alınır. İlk hafta içinde aile hekimliği biriminde ikinci bir örnek alınması gerekir; bu adımı atlama. Kan yetersizse ya da sonuç şüpheliyse yeniden örnek istenebilir. Sonuçlar normalse sana ayrıca haber verilmez; bu yüzden numune kâğıdındaki iletişim bilgilerinin doğru olması önemli. Pozitif bir tarama sonucu bebeğinin hasta olduğu anlamına gelmez; ileri inceleme gerektiğini gösterir ve bebeğinin en kısa sürede ilgili uzmana görünmesi gerekir.

İşitme ve kalça taraması

Yenidoğan işitme taraması da taburculuktan önce, bebek doğal uykusundayken kulağına yerleştirilen bir probla yapılır; test için bebeğe ilaç verilmez. İlk testten geçemeyen bebeklerde test tekrarlanır, gerekirse ayrıntılı inceleme için bir merkeze yönlendirilir. Testten geçememek her zaman işitme kaybı olduğu anlamına gelmez; örneğin kulak yolunda sıvı olabilir. Testten geçmek de ileride gelişebilecek işitme kayıplarını dışlamaz; konuşması yaşıtlarından belirgin geri kalırsa işitmesinin yeniden test edilmesini iste.

Gelişimsel kalça displazisi taraması kapsamında her bebeğin kalçası taburculuktan önce hastanede, ardından 41. gün izleminde aile hekimi tarafından muayene edilir. Makat geliş, ailede kalça displazisi, ilk doğan kız bebek, çoğul gebelik ya da amniyon sıvısının az olması gibi risk etkenleri olan bebeklere 3–4. haftalarda kalça ultrasonu yapılır.

“Tarama testleri, belirti vermeden önce fark edilmesi gereken hastalıklar için zaman kazandırır.”

Yenidoğan sarılığı

Sarılık, bebeğin kanında bilirubin denen maddenin birikmesiyle cildin ve gözlerin akının sararmasıdır. Yenidoğanlarda sıktır ve çoğu zaman zararsızdır; genellikle bebek 3 günlükken en belirgin hâle gelir ve yaklaşık 2 haftada geçer. Önce yüzde başlar, sonra göğse, karna, kollara ve bacaklara yayılır. En iyi gün ışığında görülür; koyu tenli bebeklerde gözlerin akına, dilin altına ve yanakların içine bak. Bebeğini sık, günde 8–12 kez beslemek iyileşmeyi hızlandırabilir; çok uykuluysa beslenmesi için uyandır. Tedavi gerekirse genellikle özel bir ışık (fototerapi) kullanılır. Bebeği güneşe çıkarmak sarılık için güvenli bir tedavi değildir.

Sarılıkta ne zaman doktora başvurmalısın?

• Bebeğin doğumdan sonraki ilk 24 saat içinde sararmışsa hemen acile git ya da 112'yi ara.
• Sarılıkla birlikte bebeğin alışılmadık derecede uykuluysa ya da uyandırmakta zorlanıyorsan, beslenmiyorsa, gevşek ya da kaskatıysa, kasılma hareketleri varsa, ateşi 38°C ve üzerinde ya da 36°C ve altındaysa, hiç ıslak bezi yoksa veya nefes almakta zorlanıyorsa hemen 112'yi ara ya da acile git.
• Sarılık artıyorsa ya da düzelmiyorsa; karnı, kolları veya bacakları sararıyorsa; çişi koyu sarı ya da kahverengiyse veya kakası soluk, krem renkliyse aynı gün doktoruna başvur.
• Sarılık yaklaşık 2 hafta içinde geçmediyse doktoruna göster.